metody analizy skladu ciala, ich wady i zalety

Metody analizy składu ciała

Analizę składu ciała możemy przeprowadzić za pomocą różnych metod. Różnią się one między sobą m.in. dokładnością i sposobem pomiaru, ceną badania, użytym sprzętem. Każda metoda w celu uzyskania powtarzalnych, wiarygodnych wyników wymaga standaryzacji warunków pomiaru. Badania należy wykonywać zgodnie z zaleceniami producenta sprzętu pomiarowego oraz aktualnym stanem wiedzy na temat konkretnej metody.

Wszystkie metody badania składu ciała moją swoje wady i zalety. Jedne są bardziej dokładne, z kolei drugie mniej. Badając zawartość tkanki tłuszczowej lub innego składnika ciała za pomocą kilku metod, mogłoby się okazać, że otrzymane wyniki w niewielkim lub większym stopniu różnią się od siebie. Jest to spowodowane brakiem korelacji między poszczególnymi metodami. Wykonując badania tym samym sprzętem pomiarowych, z zachowaniem identycznych warunków analizy, zmniejszamy ryzyko wystąpienia błędów pomiaru. W związku z powyższym, warto wybrać jedną z metod i posługiwać się nią od samego początku do samego końca, w czasie trwania kuracji odchudzającej bądź innego planu dietetycznego.

Badanie składu ciała (BC, body composition) można wykonać za pomocą poniższych metod:

1. Analiza impedancji bioelektrycznej (BIA bioelectrical impedance analysis).
2. Metoda DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry).
3. Tomografia komputerowa (CT, computed tomography).
4. Rezonans magnetyczny (MR, magnetic resonance).
5. Metoda hydrometryczna.
6. Badania antropometryczne (pomiar fałdu skórnego).

1. Analiza impedancji bioelektrycznej (BIA bioelectrical impedance analysis).

Określana również jako: impedancja bioelektryczna, bioimpedancja elektryczna.

analiza impedancji bioelektrycznej (BIA bioelectrical impedance analysis)
Analiza impedancji bioelektrycznej (bioimpedancja elektryczna).

Badanie polega na mierzeniu oporu elektrycznego tkanek organizmu, za pomocą prądu elektrycznego o niskim natężeniu. W metodzie wykorzystuje się: różną ilość elektrod (w odmiennych konfiguracjach) oraz częstotliwość prądu (najczęściej 50 kHz). Błędy pomiaru zarówno ze strony człowieka, jak i urządzenia wynoszą mniej niż 1% wyniku analizy. Badanie metodą BIA można wykonać dla obu płci, dzieci, osób zdrowych, a także ze schorzeniami metabolicznymi.

Jak wykonywać pomiar:
▪ można wykonywać w pozycji leżącej (nie należy krzyżować nóg) lub w pozycji stojącej, Przy zastosowaniu aparatu z 8 elektrodami istotne jest, aby ręce trzymające elektrody były wyprostowane i znajdowały się z dala od ciała,
▪ w lekkiej bieliźnie,
▪ bez skarpetek czy obuwia, na gołe czyste i osuszone stopy,
▪ w miejscu zakładania elektrod należy przemyć skórę alkoholem, w celu usunięcia zanieczyszczeń (w ten sposób zapewniamy odpowiednie przewodzenie elektryczne), które mogłyby zakłócić przewodzenie elektryczne,
▪ bardzo istotne jest, aby elektrody umieszczać w tym samy miejscu co w poprzednim badaniu,
▪ na czczo (lub nie wcześniej niż 4 godziny po posiłku),
▪ osoba badana przed analizą nie powinna wykonywać czynności, które mogą zaburzyć równowagę płynów w organizmie np. ćwiczeń fizycznych (jeżeli już takie wykonywałeś to odstęp przed badaniem powinien wynosić kilka godzin, a najlepiej około 12h) czy picia alkoholu (48h przed badaniem) i zażywania leków diuretycznych. Ponadto powinna powstrzymać się od spożywania większej ilości innych płynów.
▪ około 30 minut przed badaniem należy skorzystać z toalety w celu opróżnienia pęcherza moczowego,
▪ w powtarzalnej temperaturze, albowiem wyniki analizy zależą od temperatury otoczenia i skóry,

▪ należy dokładanie podać wzrost i masę ciała osoby poddanej analizie.
▪ aby uniknąć błędów pomiarowych, nie powinniśmy używać urządzeń/przedmiotów emitujących fale radiowe (np. telefonów komórkowych).

Zalety impedancji bioelektrycznej (BIA)

⇒ wiarygodna, powtarzalna (przy przestrzeganiu wszystkich wytycznych dotyczących badania, powtarzalność wyników jest bardzo wysoka),
⇒ szybki pomiar (badanie trwa maksymalnie kilka minut),
⇒ analizatory wykorzystujące BIA są stosunkowo tanie, łatwo dostępne, proste i wygodne w obsłudze,
⇒ osoba wykonująca badanie nie musi posiadać wysokich kwalifikacji,
⇒ nieinwazyjna,
⇒ brak aktywnego udziału pacjenta,
⇒ bezpieczna (natężenie prądu jest całkowicie niegroźne dla organizmu, a prąd w czasie badania jest w zasadzie nie odczuwalny),
⇒ można ją stosować niezależnie od wieku, u obu płci oraz bez względu na stan zdrowia,
⇒ wyniki są łatwe do uzyskania oraz dostępne natychmiast.

Przeciwwskazania do wykonania analizy:

pacjenci ze wszczepionym defibrylatorem serca,
osoby z metalowymi implantami,
kobiety w ciąży,
epilepsja,

badania nie powinno być wykonywane u kobiet w tygodniu przed spodziewaną miesiączką.
Wyniki mogą być zafałszowane przez obrzęki i w niewielkim stopniu (prawdopodobnie) prze cykl menstruacyjny.

Co możemy zmierzyć za pomocą BIA:
» TBW (total body water), całkowita ilość wody w organizmie,
» ICW (intra-cellular body water), woda wewnątrzkomórkowa,
» ECW (extra-cellular body water), woda zewnątrzkomórkowa,
» BCM (body cell mass), masa komórkowa ciała,
» FM (body fat mass), masa tkanki tłuszczowej,
» FFM (fat-free body mass), beztłuszczowa masa ciała.
» Masa kości.

metoda dexa, absorpcjometria rentgenowska

2. Metoda DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry).

Inaczej: absorpcjometria podwójnej energii promieniowania rentgenowskiego, w skrócie absorpcjometria rentgenowska; absorpcjometria podwójnej energii promieni RTG (DXA).

W metodzie DEXA wykorzystuje się promieniowanie rentgenowskie. Dwie niskie dawki promieniowania skanują ciało człowieka i na podstawie różnicy odczytów, określa się masę tkanek organizmu np. masę tkanki tłuszczowej trzewnej, rozmieszczenie tłuszczu w organizmie (tłuszcz podskórny, wewnątrzotrzewny), masę kości (gęstości mineralną kości – BMD, bone mineral density). Badanie trwa od kilku do kilkunastu minut, a uzyskane wyniki są powtarzalne. Analiza jest bezpieczna (dawka promieniowania jest bardzo niska) i bezbolesna, a od pacjenta nie wymaga się specjalnego przygotowania. Badanie metodą DEXA zalecane jest osobą z wysokim ryzykiem wystąpienia osteoporozy.

Jak wykonywać pomiar:
– w pozycji leżącej,
– w lekkim ubraniu,
– w polu pomiarowym nie mogą znajdować się metalowe przedmioty.

3. Tomografia komputerowa (CT, computed tomography).

Tomografia komputerowa (tak jak w metodzie DEXA) jest badaniem, w którym wykorzystuje się promieniowanie rentgenowskie. Metoda ta jest bardzo dokładna, uzyskiwane wyniki cechują się wysoką powtarzalnością. Ograniczeniem jej stosowania jest wysoka dawka promieniowania. Przed przystąpieniem do badania należy poinformować osobę badającą o wszelkich chorobach i dolegliwościach, a także o ciąży. Cena badania w porównaniu do innych metod jest dość wysoka (kilkaset złotych). Dzięki tomografii komputerowej możemy określić zawartość tkanki tłuszczowej: podskórnej i trzewnej.

tomografia komputerowa, promieniowanie rentgenowskie
tomografia komputerowa

4. Rezonans magnetyczny (MR, magnetic resonance).

Inne skróty: MRI (magnetic resonance imaging), NMR (nuclear magnetic resonance), RM (rezonans magnetyczny). Nowoczesna metoda badania ciała człowieka, wykorzystująca silne pole magnetyczne. Badanie jest bezpieczne i bezbolesne. Badaniu nie mogą być poddani pacjenci z rozrusznikiem serca, a także z metalowymi implantami.

Rezonans magnetyczny oraz tomografia komputerowa należą do metod bardzo kosztownych, nie stosowanych w rutynowej praktyce lekarskiej.

5. Metoda hydrometryczna, hydrodensytometria, ważenie podwodne.

Polega na pomiarze masy ciała zanurzonego w wodzie (technika ważenia pod wodą). Metoda wykorzystuje prawo Archimedesa. Za jej pomocą można określić zawartość tkanki tłuszczowej.

6. Badania antropometryczne (pomiar fałdu skórnego).

Badania antropometryczne mają szerokie zastosowanie w ocenie stanu odżywienia społeczeństwa. Cechują się stosunkowo niskim kosztem ich przeprowadzania, w porównaniu do innych metod. Pomiary można wykonać, niemalże we wszystkich warunkach, a one same są łatwe do wykonania. Pomiar fałdu skórnego jest często wykonywany, lecz wynik analizy jest mało dokładny. Pomiar fałdu skórnego można mierzyć na poniższych częściach ciała:
• klatka piersiowa,
• brzuch,
• udo,
• ramię,
• biodro,
• łopatka,
• bok tułowia.

Podsumowanie:

Metody analizy składu ciała są bardzo pomocne, ponieważ umożliwiają ocenę zmian składu ciała w trakcie kuracji dietetycznych/odchudzających co pozwala na bieżąco wyciągać wnioski i modyfikować dotychczasową dietę, bądź ćwiczenia fizyczne.